Stap 6: Tweede rijs Dit wordt ook wel het proofen genoemd. Dit duurt meestal 30 minuten tot een uur, afhankelijk van de grootte van het deeg en de temperatuur. Let op: Het deeg moet bijna in omvang verdubbelen. Druk zachtjes met je vinger op het deeg; als de indruk langzaam terugveert, is het klaar om te bakken.
Meng 500 gram bloem en 325 gram water en doe daar 9 gram zout en slechts 0,5 gram gist toe. Meng alles losjes door elkaar en zet 8 uur afgedekt weg in de koelkast van maximaal 7°C. Laat daarna nog 3 uur op kamertemperatuur komen in de kom en behandel het deeg verder volgens bovenstaand schema.
Houd er echter rekening mee dat de tweede rijzing niet langer dan 40 minuten - 1 uur, afhankelijk van de situatie - zou moeten duren. Probeer eerst de bakvorm of bakvormen voor 2/3 te vullen en eerder te bakken. Maar als je de bakvormen goed vult, zul je merken dat het deeg binnen die tijd bovenin de vorm komt en klaar is om te bakken.
De basis is dat je door het rijzen ook gluten creëert. De gist maakt belletjes die het deeg rondduwen, net als bij het kneden. Dus twee keer rijzen helpt dit proces. Je verdeelt ook de gist/belletjes opnieuw.
De koelkastmethode (langzaam rijzen)
Laat het daar zo'n 8 tot 24 uur staan. Door de lage temperatuur rijst het deeg langzaam. Dit geeft meer smaak aan je brood. Deze manier van rijzen werkt fijn als je je deeg 's avonds maakt voor de volgende dag.
Rusten en rijzen
Laat het deeg rijzen tot het in volume is verdubbeld. De tijdsduur is afhankelijk van de temperatuur. Bij kamertemperatuur duurt het ongeveer 2 uur. In de koelkast kun je het een nacht laten rijzen.
Goed gerezen brood is de basis voor een luchtig, smaakvol en goed gebakken brood. Laat u uw deeg te kort rijzen, dan blijft uw brood compact en smakeloos. Laat u het deeg echter te lang staan voor u het in de oven schuift, dan kan het instorten of teveel luchtbellen bevatten.
Na de bulkrijs komt de tweede rijs, oftewel de koude narijs. Dit gebeurt in de koelkast en is een belangrijk onderdeel van het zuurdesemproces. De lage temperatuur zorgt ervoor dat de actieve groei van het deeg stopt, maar de gisten en bacteriën gaan rustig door met hun werk, maar op een veel langzamer tempo.
Onder de 4°C stopt de rijs helemaal. Laat je je deeg te warm rijzen (boven 32°C), dan gaat het rijzen veel te snel. Niet alleen moet je dan heel snel aan de bak, het gaat ook ten koste van de gluten- en de smaakontwikkeling. Boven de 45°C gaat gist in welk deeg dan ook dood.
Om mijn brood te laten rijzen, verwarm ik een kopje water ongeveer twee minuten in de magnetron, zodat de magnetron warm en stoomig is. Daarna doe ik mijn deeg in de magnetron en laat ik het kopje er in staan zodat het warm blijft, en het rijst ongelooflijk snel!
Oorzaak: Als het deeg te lang rijst, kunnen de gluten te veel opgerekt worden en verzwakt raken. Hierdoor kan het deeg niet meer voldoende gas vasthouden, en zal het inzakken zodra het de oven in gaat of kort na het bakken. Oplossing: Laat het deeg niet te lang rijzen.
Zodra je het deeg in de koelkast laat rusten, wordt de boter weer wat steviger, waardoor ook het deeg steviger wordt. Daardoor kun je het deeg makkelijker vormen en uitrollen en voorkom je dat het deeg tijdens het bakken gaat uitlopen.
2 minuten lang kneden met je mixer staat gelijk aan 10 tot 12 minuten kneden met de hand. Als je te lang kneedt, gaat het deeg langs de kneedhaak omhoog 'klimmen'. Het deeg moet een bal vormen en vanzelf de zijkanten van de kom 'schoonmaken'.
Kleine broden of broodjes bak je meestal in ongeveer 20 tot 25 minuten, terwijl grotere broden, zoals een standaard witbrood of volkorenbrood, doorgaans 30 tot 40 minuten nodig hebben. Het brood is klaar als het een goudbruine korst heeft en hol klinkt als je op de onderkant tikt.
Hoe lang laat je het zuurdesembrood rijzen of rusten en hoe voelt het deeg aan? Om zuurdesembrood te bakken is globaal genomen minimaal een voorrijs nodig van twee uur en een tweede rijs van minimaal 3-4 uur. Het deeg rijst eigenlijk niet alleen maar fermenteert vooral, vandaar dat het ook rusten kan worden genoemd.
Over het algemeen duurt de eerste rijs (ook wel bulk fermentatie genoemd) 1 tot 2 uur, terwijl de tweede rijs (ook wel proofing genoemd), die plaatsvindt nadat het deeg is gevormd en in het rijsmandje is geplaatst, 1 tot 1,5 uur duurt.
Laat u het brood te lang rijzen, dan smaakt uw brood minder lekker en is de kans groot dat het instort of juist te veel lucht bevat.
Stap 2: Gist activeren
Bij gebruik van droge gist moet je deze eerst activeren. Dit doe je door de gist op te lossen in lauw water (water van ongeveer 37 graden Celsius) met een beetje suiker. Laat dit mengsel zo'n 10 minuten staan tot het begint te schuimen. Dit betekent dat de gist actief is.
Hoe langer een deeg gerezen heeft, hoe meer 'rijs er in zit' en des te moeilijker de verwerking. Een deeg wordt dan stugger en dit geeft meer kans op gaten. Ook het weer speelt een grote rol, met name de luchtvochtigheid. Als deze hoger is dan is ook de luchtvochtigheid van het deeg hoger en dat kan leiden tot gaten.
Gist is een micro-organisme dat suiker omzet in alcohol en koolzuurgas. Dat gas zorgt ervoor dat een brooddeeg gaat rijzen, luchtiger wordt en in volume toeneemt. Tijdens het bakken van het brood vervliegt de alcohol, maar het resultaat is een luchtig brood. Daarnaast werkt gist ook als smaakversterker.
Vet (boter, olie, melk)
Vet speelt een belangrijke rol bij de textuur, smaak en houdbaarheid van brood. Het maakt het broodkruim zachter, voorkomt uitdroging en kan het deeg soepeler maken om mee te werken. De werking verschilt per soort vet. Boter voegt naast vet ook water en melkbestanddelen toe.
Veelvoorkomende fouten bij het bakken met gist
Het water moet tussen de 38 en 43 graden Celsius zijn. Te veel of te weinig gist gebruiken: Te veel gist kan leiden tot een te sterke gistsmaak, terwijl te weinig gist kan resulteren in een deeg dat niet goed rijst.
Is je brood goudbruin langs de buitenkant maar nog vochtig langs de binnenkant? Dan heb je de temperatuur van je oven waarschijnlijk te hoog gezet. De meeste broden bak je af op 220°C. Tip: zet een kommetje water in je oven voor een goudbruin brood én een krokante korst.