Dan het rijzen. Dat is erg belangrijk bij brood, stelt Van den Broek. ,,Het meeste brood moet twee keer rijzen. Eerst na het kneden en de tweede keer na het vormen.'' Volgens hem is dit essentieel voor de structuur en de smaak van het brood.
De basis is dat je door het rijzen ook gluten creëert. De gist maakt belletjes die het deeg rondduwen, net als bij het kneden. Dus twee keer rijzen helpt dit proces. Je verdeelt ook de gist/belletjes opnieuw.
De tweede rijzing heeft het brood elastischer gemaakt en maakt het moeilijker om de lucht eruit te laten. Een tweede rijzing kan de totale tijd die nodig is om een brood te maken aanzienlijk verlengen, maar deze stap kan essentieel zijn om de smaak en textuur te bereiken die inherent zijn aan een aantal populaire broden.
Na de bulkrijs komt de tweede rijs, oftewel de koude narijs. Dit gebeurt in de koelkast en is een belangrijk onderdeel van het zuurdesemproces. De lage temperatuur zorgt ervoor dat de actieve groei van het deeg stopt, maar de gisten en bacteriën gaan rustig door met hun werk, maar op een veel langzamer tempo.
Als het deeg is ingestort, kun je het terugslaan en opnieuw laten rijzen, maar de uiteindelijke structuur van het deeg kan daardoor wel minder goed zijn.
Over het algemeen is een warme, vochtige omgeving het beste voor het rijzen van brood. Voor een diepere smaak (en gemak) kunnen de meeste deegsoorten in de koelkast worden gezet voor een tweede rijzing en een nacht laten rijzen.
Hou in je achterhoofd dat hoe langer een deeg rijst, hoe smaakvoller het zal zijn. Maar, té lang rijzen is ook weer niet goed. Daarvan kan je deeg weer inzakken.
Goed gerezen brood is de basis voor een luchtig, smaakvol en goed gebakken brood. Laat u uw deeg te kort rijzen, dan blijft uw brood compact en smakeloos. Laat u het deeg echter te lang staan voor u het in de oven schuift, dan kan het instorten of teveel luchtbellen bevatten.
Waarom wordt geadviseerd een natte theedoek op de kom te leggen waarin brooddeeg rijst? Gist in brooddeeg heeft onder andere vocht nodig om te kunnen groeien. Als je geen vochtige theedoek over de kom legt, wordt de bovenkant van het deeg droger en harder. Het deeg rijst dan minder goed.
Rusten en rijzen
Laat het deeg rijzen tot het in volume is verdubbeld. De tijdsduur is afhankelijk van de temperatuur. Bij kamertemperatuur duurt het ongeveer 2 uur. In de koelkast kun je het een nacht laten rijzen.
Hoe weet je of deeg te lang gekneed is? Je weet dat je deeg te lang gekneed is als het moeilijk te rekken is . Dit gebeurt soms wanneer je een standmixer of keukenmachine gebruikt.
Doe dit een paar keer terwijl je deeg aan het rijzen is. Wanneer je merkt dat het een minuut duurt voordat de inkeping helemaal terugveert, is je deeg klaar. Als je deeg te veel gerezen is, heeft het meer luchtbellen opgenomen dan het structureel kan vasthouden tegen de tijd dat het de oven ingaat.
Kijk: je deeg zou ongeveer twee keer zo groot moeten zijn als toen je ermee begon . Als het in een kom ligt die bedekt is met plasticfolie, gebruik dan een stift om de omtrek van het deeg op het plastic te tekenen. Het deeg is klaar met rijzen als het ongeveer twee keer zo groot is als die streep.
Als het deeg goed gerezen is, dan veert de indruk van uw vinger langzaam gedeeltelijk terug en laat het een lichte deuk achter. Dat is een duidelijk teken dat het deeg voldoende lucht heeft vastgehouden en dat het klaar is om gebakken te worden.
3 Te lang rijzen
Je deeg te lang laten rijzen is nog een reden dat je brood kruimelig wordt. De textuur van een brood steunt op de juiste verhouding van gluten, zuurstof en waterdamp. Als het deeg te lang rijst, wordt de gist overactief en is de verhouding uit balans. Je brood valt dan in of wordt plat.
Gist in tarwe- of speltdeeg gedijt het best bij 26°C - 28°C. Dat wil zeggen dat wanneer er rijstijden in een recept vermeld staan, er uitgegaan wordt van deze temperatuur. Voor rogge is 30°C - 32°C ideaal. Maar deeg rijst ook bij hogere en lagere temperaturen.
Zodra je het deeg in de koelkast laat rusten, wordt de boter weer wat steviger, waardoor ook het deeg steviger wordt. Daardoor kun je het deeg makkelijker vormen en uitrollen en voorkom je dat het deeg tijdens het bakken gaat uitlopen.
Theedoeken zijn meestal gemaakt van strak geweven katoen of linnen en worden gebruikt voor het poetsen van serviesgoed, terwijl badstof theedoeken alleen gebruikt mogen worden voor het afwassen en drogen van je handen . Het enige type keukendoek dat beide doeleinden kan dienen, is de beproefde meelzakdoek.
De meest eenvoudige methode is rijzen op kamertemperatuur. Dek je deeg af met een vochtige theedoek of met plasticfolie. Zet het op een tochtvrije plek en laat het deeg ongeveer 1-2 uur rijzen totdat het in volume is verdubbeld.
Als er onvoldoende water in het deeg is om de eiwitten of het bindmiddel te binden (bakkers spreken van een niet volledig gehydrateerd deeg), heeft het deeg weinig structuur en veerkracht. Met na het bakken als resultaat een kruimelig kruim.
Pastadeeg dat je niet laat rusten zal veel te elastisch zijn, laat pastadeeg minstens een halfuurtje rusten na het kneden, zodat de gluten kunnen ontspannen en je een stevig deeg bekomt.
Er is een reden waarom brood maar een bepaalde tijd mag rijzen. Te lang rijzen betekent te veel belletjes . Te veel belletjes betekent dat het brood erg poreus wordt met een droge, kruimelige textuur en veel grote gaten.
,,Hoe langer het brood rijst, hoe meer smaak.'' Volgens Van den Broek laten sommige bakkers hun brood wel 48 uur rijzen. ,,Maar met twee uur rijzen kun je ook een lekker brood maken, hoor. Maar het is wel goed om de tijden te respecteren.'' Het brood laat je het beste rijzen in een tochtvrije, niet te koude plek.
Ja, je kunt brooddeeg een hele nacht laten rijzen, een proces dat ook wel “koude fermentatie” of “retardatie” wordt genoemd. Het deeg wordt dan langzaam in de koelkast laten rijzen, wat de smaak en textuur van het brood kan verbeteren.