Laat het deeg op een warme, tochtvrije plek rijzen tot het in omvang is verdubbeld. Dit duurt meestal 1-2 uur, afhankelijk van de temperatuur en de kwaliteit van de gist.
De meest eenvoudige methode is rijzen op kamertemperatuur. Dek je deeg af met een vochtige theedoek of met plasticfolie. Zet het op een tochtvrije plek en laat het deeg ongeveer 1-2 uur rijzen totdat het in volume is verdubbeld.
Als je recept een rijstijd van 1 tot 3 uur op kamertemperatuur vereist (eerste of tweede rijzing), kies dan voor een lange rijstijd (8 tot 12 uur) in de koelkast. Dit kan tot ongeveer 16 uur duren, afhankelijk van het recept, maar pas op dat het brooddeeg niet te lang rijst .
3 Te lang rijzen
Je deeg te lang laten rijzen is nog een reden dat je brood kruimelig wordt. De textuur van een brood steunt op de juiste verhouding van gluten, zuurstof en waterdamp. Als het deeg te lang rijst, wordt de gist overactief en is de verhouding uit balans. Je brood valt dan in of wordt plat.
Nu we hebben besproken hoe je brooddeeg sneller kunt laten rijzen, is het tijd om de vraag te beantwoorden: "Hoe lang duurt het voordat brood rijst?" Hoewel dit antwoord kan variëren, zal je brood, als je in een warme keuken kookt met een vochtig deeg, waarschijnlijk in 45 minuten of minder rijzen.
Oorzaak: Als het deeg te lang rijst, kunnen de gluten te veel opgerekt worden en verzwakt raken. Hierdoor kan het deeg niet meer voldoende gas vasthouden, en zal het inzakken zodra het de oven in gaat of kort na het bakken. Oplossing: Laat het deeg niet te lang rijzen.
Goed gerezen deeg heeft een veel consistentere structuur, met een zachte en luchtige binnenkant en grotere, maar gelijkmatiger verdeelde luchtbellen in de kruimel. Te lang gerezen brood heeft waarschijnlijk een zeer open kruimelstructuur , vanwege de ontwikkeling van overtollig CO2 tijdens de rijsfase.
Hou in je achterhoofd dat hoe langer een deeg rijst, hoe smaakvoller het zal zijn. Maar, té lang rijzen is ook weer niet goed. Daarvan kan je deeg weer inzakken.
Als je het deeg niet lang genoeg laat rijzen , wordt het brood compact, rubberachtig en minder smaakvol . Door de fermentatie van de gist wordt het deeg gevuld met gas en krijgt het brood zijn luchtige textuur. De smaken ontstaan ook als bijproduct van de fermentatie.
De oplossing om luchtig brood te krijgen, is door het brood lang genoeg te laten rijzen . Hoe lang moet je brood rijzen? Dat hangt af van de temperatuur in je keuken. Gist – het middel dat brood laat rijzen – is erg gevoelig voor temperatuur.
Te koud of te warm
Onder de 4°C stopt de rijs helemaal. Laat je je deeg te warm rijzen (boven 32°C), dan gaat het rijzen veel te snel. Niet alleen moet je dan heel snel aan de bak, het gaat ook ten koste van de gluten- en de smaakontwikkeling. Boven de 45°C gaat gist in welk deeg dan ook dood.
Hoe langer het deeg fermenteert, hoe groter de kans dat bacteriën en enzymen hun werk doen en de smaken in de tarwe vrijmaken. Door de fermentatie te vertragen door de koelkast te gebruiken, krijgt het deeg de tijd om complexere smaken te ontwikkelen zonder te veel te rijzen , zoals bij kamertemperatuur.
Rijzen is de stap na het vormen, terwijl bulkfermentatie de stap is gedurende welke het gistingsproces start op het moment dat je de starter toevoegt .
Als het warmer of warmer is, kan het deeg binnen 40 minuten in volume verdubbelen. Als het kouder of tochtig is, kan het bijna twee tot anderhalf uur duren voordat het deeg echt goed uitzet.
In een warme keuken kan je deeg al binnen een uur (of minder!) rijzen . Wanneer de temperatuur daalt, kan het veel langer duren – tot wel twee of zelfs drie uur. Je weet dat het klaar is wanneer het er vol en bol uitziet, zoals op de onderstaande afbeelding.
Buiten de koeling kan je deeg maximaal zo'n 24 uur goed houden. Op enig moment binnen die 24 uur zal deeg gaan 'overrijzen' (ontploffen/inzakken). In de koeling rijst deeg niet of nauwelijks. Je kan daardoor een lange rijpingstijd bereiken.
Plaats het deeg in een licht ingevette kom en dek het af met een vochtige theedoek of plasticfolie. Laat het deeg op een warme, tochtvrije plek rijzen tot het in omvang is verdubbeld. Dit duurt meestal 1-2 uur, afhankelijk van de temperatuur en de kwaliteit van de gist.
Test je deeg fysiek met de priktest
Wat bakkers de "priktest" noemen, is de beste manier om te bepalen of deeg klaar is om te bakken na de tweede rijzing. Bestrooi je vinger lichtjes met bloem en prik het deeg ongeveer 2,5 cm in. Als de inkeping blijft, is het klaar om te bakken. Als de inkeping terugspringt, geef het dan nog wat tijd.
Goed gerezen brood is de basis voor een luchtig, smaakvol en goed gebakken brood. Laat u uw deeg te kort rijzen, dan blijft uw brood compact en smakeloos. Laat u het deeg echter te lang staan voor u het in de oven schuift, dan kan het instorten of teveel luchtbellen bevatten.
Een deeg dat een te lange rijs heeft gehad kan in gaan zakken tijdens het bakken, ook kan het deeg extreem plakkerig worden waardoor het niet meer te bewerken is (dit noemen we ook wel overfermentatie). Gelukkig is een deeg dat voldoende gerezen is en klaar is om de oven in te gaan goed te herkennen.
Als het deeg goed gerezen is, dan veert de indruk van uw vinger langzaam gedeeltelijk terug en laat het een lichte deuk achter. Dat is een duidelijk teken dat het deeg voldoende lucht heeft vastgehouden en dat het klaar is om gebakken te worden.
Minstens 24 uur of langer geeft veruit het lekkerste resultaat, sommige pizzaiolo's laten hun deeg zelfs meerdere dagen staan bij een lage temperatuur (liefst koeling). Maar als je minder tijd hebt kies je dus een kortere rijstijd en de hoeveelheid gist die hierbij hoort.
Het kan plakkerig zijn wanneer het te veel of te weinig gerezen is. De beste manier om dit te bepalen is door naar de kruimel te kijken. Die vertelt je of het te veel of te weinig gerezen is. Een deeg met een hogere hydratatie zal plakkerig zijn wanneer het deeg perfect gefermenteerd is.
Het deeg moet over het algemeen ongeveer 1 tot 4 uur rijzen op een warme temperatuur, of een nacht (of langer) op een koude koelkasttemperatuur . Naarmate de rijstemperatuur stijgt, neemt de totale rijstijd af.
Deeg zakt of stort soms tijdens het bakken in doordat het te lang gerezen heeft. De oplossing is de narijstijd te bekorten. Het zal dan niet meer instorten. Maar door de kortere rijstijd levert dat dan wel een compacter brood op, maar dat ligt niet aan jou, maar aan het gebruikte meel.