Toch zijn er symptomen die erop duiden dat de dood aanstaande is. Gewichtsafname, afnemende energie en toenemende slaapbehoefte afgewisseld met heldere en wakkere momenten. Het gezicht verandert door gewichtsverlies: ingevallen wangen, een spitse neus en ogen die terugvallen in de kassen. Slikken wordt moeizaam.
Definitie. De stervensfase gaat in op het moment dat het overlijden zich onafwendbaar aandient en omvat de laatste dagen (tot zeven dagen) van het leven De aanbevelingen zijn gericht op wat haalbaar is om te doen in de laatste levensdagen.
Veranderingen als iemand gaat sterven
Aan de volgende dingen kun je merken dat het einde van iemands leven dichterbij komt: Iemand die aan het sterven is, eet en drinkt steeds minder. De persoon wordt slaperiger en reageert minder. De ademhaling wordt onregelmatig en stopt af en toe.
Snelle, zwakke polsslag. Koud aanvoelende, soms blauw verkleurde handen en voeten, lijkvlekken aan de achterkant van de benen en op de rug. Spitse neus (de huid over neus en jukbeenderen verstrakt). Dit wordt ook wel doodsmasker genoemd.
Deze term, in 2009 geïntroduceerd door Michael Nahm en Bruce Greyson, wordt ook wel “end of life rallying” of “pre-mortem surge” genoemd. Mensen die dit ervaren, kunnen voor een korte periode weer praten, zich bewegen en zich bewust zijn van hun omgeving, zelfs als ze daarvoor lange tijd niet responsief zijn geweest.
Je kunt samen bidden, herinneringen ophalen of gewoon samenzijn. Rust en vertrouwen zijn erg belangrijk. Het helpt de stervende als hij/zij voelt dat hij/zij kan gaan. Als je merkt dat er nog dingen zijn die de stervende bezighouden (zoals zorgen of spijt), kijk dan of je daarover kunt praten.
Meestal overlijd je binnen 2 weken nadat je gestopt bent met eten en drinken. Soms gaat het sneller. Bijvoorbeeld als je erg oud bent of je gezondheid niet goed is. Het kan ook langer duren, zeker als je toch een klein beetje blijft drinken.
De laatste uren voor het overlijden daalt het bewustzijn steeds verder en glijdt uw naaste in een diepe slaaptoestand of een coma. Bij een gedaald bewustzijn kan het gebeuren dat iemands gedrag verandert. Het kan zijn dat uw naaste anders uit de ogen kijkt en een onrustige en verwarde indruk maakt.
De kans is echter groot dat er bij de stervende innerlijke rust heerst. 10. Uiteindelijk stoppen alle lichaamsfuncties: de ademhaling komt tot stilstand, het hart houdt op met kloppen, het bloed stroomt niet langer. De dood is ingetreden.
Meestal sterven mensen rustig. In gemiddeld twee tot drie dagen nemen hun krachten af, worden ze suffer en slapen ze meer, tot de slaap overgaat in de dood. Maar helaas gaat het niet altijd zo. Patiënten met kanker bijvoorbeeld hebben vaak pijn.
Hoe ziet dat er uit, een teken van een overledene? Tekens kunnen op verschillende manieren gegeven worden, aldus Annet. “Zo zijn er tekens die via telepathisch contact gegeven worden. Dit zijn zintuiglijke ervaringen, waarbij de overledene gezien, gevoeld of gehoord wordt of waarbij een kenmerkende geur wordt geroken.
Minder eten en drinken. Iemand die bijna sterft, heeft meestal minder behoefte om te eten en drinken. Daardoor valt hij of zij ook af, en verandert het gezicht (ingezakte wangen, teruggetrokken ogen, etc.). Doordat de stervende persoon minder drinkt, kunnen de mond en lippen droog worden.
Als de stervende met open mond ademt, kunnen mond en lippen uitdrogen. Het kan dan prettig zijn de mond en lippen vochtig te maken met een wattenstaafje of zalf. Een paar minuten of uren voor de dood kan iemand anders gaan ademen. Soms ontstaan lange pauzes in de ademhaling, van 15 tot 30 seconden.
Terminale onrust, verwarring en doodsangst
Dit is een vorm van delier dat optreedt tijdens de laatste dagen en vooral tijdens de laatste uren voor het overlijden. Deze observaties kunnen emotioneel belastend zijn voor de naasten. Het kan helpen om een rustige en stabiele omgeving te creëren.
Als een stervensproces begint, betekent het niet dat een geliefde binnen een uur of dezelfde dag zal overlijden. Gemiddeld duur een stervensproces 72 uur. Het is goed dat je daar als naaste op voorbereid bent.
Dat kan geleidelijk, maar ook op één bepaald moment. Door het lichaam vocht en voedsel te onthouden, gaat het lichaam de eigen reserves aanspreken. Afhankelijk van de conditie, sterft iemand doorgaans binnen één à twee weken. Als de stervende af en toe nog wat water drinkt, kan het iets langer duren (meerdere weken).
Bij een langdurig stervensproces kan het voorkomen dat sprake is van een fase van opleving in de stemming waarin men verkeert (euforie). Vaak gaat dit samen met het verdwijnen van de pijn. Vervolgens beginnen zintuigen hun functie te verliezen. Het gezichtsvermogen neemt af.
Reutelen is een symptoom van naderend sterven en wordt veroorzaakt door overmatig slijm in de luchtwegen. Het is een naar, gorgelend geluid dat bij ongeveer de helft van de patiënten in de stervenfase optreedt en dat naasten ongerust maakt.
Onrustig en angstig
Naarmate het bewustzijn afneemt, kan iemand onrustig en verward raken, wat soms leidt tot een terminaal delier. Hierbij kijkt de stervende anders uit zijn of haar ogen, soms gepaard met kleine handbewegingen, alsof hij of zij iets wil plukken of aanwijzen.
Weefsel van organen wordt vernietigd, lichaamscellen worden in hoog tempo afgebroken, de huid verkleurt en raakt los. Vet neemt de langste tijd om te verteren, dus billen en dijen zitten er als laatste aan. Na zo'n tien jaar is alleen het skelet nog over.
Levend verlies is het verlies van iemand die er nog is. Het is chronische rouw over het afscheid nemen van verwachtingen of gedachten over hoe het leven eruit had kunnen zien. Bijvoorbeeld: Het verlies van iemand door een verstandelijke beperking, hersenaandoening, psychisch lijden dementie of invaliditeit.