De Engelsen namen de aardappel uit de Carribean mee, waar deze ' batata' wordt genoemd. Hierin ligt de oorsprong van de Engelse naam ' potato'. Aardappelen zijn duizenden jaren oud: Uit onderzoek blijkt dat 4500 jaar voor Christus al aardappelen werden gegeten.
De oudste aanwijzing voor het menselijk gebruik van wilde aardappelen komt van een 12.500 jaar oude nederzetting (Laat Pleistoceen) in het huidige zuid-centraal Chili. In het zuiden van de Amerikaanse staat Utah zijn zetmeelkorrels gevonden van tussen 10.900 en 10.100 jaar oud.
Ook het woord aardappel lag al klaar van in de middeleeuwen, toen de knol in 1565 uit Peru naar Europa werd gebracht.
Van origine is de aardappel een plant die niet afkomstig is uit Europa. De geschiedenis van de aardappel speelt zich namelijk vooral af in Zuid-Amerika. Door de Spanjaarden is dit voedingsmiddel in de 16e eeuw mee teruggenomen naar Europa. De allereerste keer is waarschijnlijk in 1536 geweest, vanuit Peru of Chili.
En vanuit Peru zijn ze in 1536 naar Spanje gekomen. Tijdens de Spaanse bezetting van Nederland werd de aardappel hier voor het eerst geïntroduceerd. Carolus Clusius, een belangrijk arts en botanicus, zou de eerste aardappel in Nederland hebben geplant in de botanische tuinen in Leiden.
Men gaat ervan uit dat pastinaken als het algemene voedsel voor de armere bevolking vóór de invoering van aardappelen was. Het begrip stamppot dateert overigens van begin twintigste eeuw en wordt gebruikt voor het begrip gestampte maaltijd.
Aardappelen uit eigen land zijn het beste, maar aardappelen uit Malta of Marokko zijn ook goed omdat ze hier naartoe vervoerd worden per boot, dat is de minst milieubelastende optie vanuit deze landen. Koken is het minst klimaatbelastend. Frituren het meest.”
Aardappelen komen oorspronkelijk uit Zuid-Amerika, waar ze 'chunu' genoemd werden. Nadat de Spanjaarden in de zestiende eeuw Zuid-Amerika ontdekte, kwam de aardappel naar Europa. De aardappel is dus eigenlijk geen typisch Nederlands product, zoals je misschien zou denken.
Bij het aanaarden wordt elke rij met 10 cm grond opgehoogd, waardoor de jonge stengels grotendeels bedekt worden met aarde. Dat kan je makkelijk doen met een hak of een aanaardploeg. Deze handeling herhaal je best nog een tweetal keren, telkens na 3 à 4 weken.
Spaanse 'ontdekkingsreizigers' namen de plant mee uit Zuid-Amerika; uit DNA-onderzoek is gebleken dat de voorloper van onze aardappel uit Peru afkomstig moet zijn geweest. Onze aardappel is dus eigenlijk een exoot. De eerste aardappelen in Europa werden gekweekt in botanische tuinen.
Vlees, melk en kaas
Een groot deel daarvan was van bekende landbouwdieren, zoals rund, varken, schaap, geit en paard. De bewoners van de nederzetting aten vooral rundvlees. Varken en schaap kwamen minder vaak op het bord, al hadden ze in de loop van de eeuwen wel steeds meer voorkeur voor schapenvlees.
De naam is afgeleid van het woord "appel", wat "appel" betekent, en "aard", wat "aarde" betekent. Dus "aardappel" betekent letterlijk "aarde-appel".
“Elk bekend aardappelras heeft een keer in de voerkist (voor het vee) gelegen.” Een uitspraak die verwijst naar Bintje – die later opnieuw werd uitgevonden – maar zeker ook geldt voor de Spunta. Deze koning der aardappelen wordt gekweekt in Drenthe, bij kweker J. Oldenburger en komt in 1969 op de rassenlijst.
Hoe de aardappel aan zijn naam komt
De Nederlandse naam aardappel, appel uit de aarde (afgeleid van het Franse 'pommes de terre'), is eigenlijk een beetje vreemd. De aardappel is namelijk geen fruit, maar groente en lijkt niet eens op een appel. In Duitsland heet de aardappel "Kartoffel".
De grootste, de zwaarste en de langste
De grootste aardappel: in 1992 teelde de heer Schotten een aardappel met een gewicht van 2.015 g, een lengte van 25 cm en een omtrek van 70,5 cm. De hoogste aardappelplanten ooit kwamen voor bij de variëteiten Agria en Bintje.
Voor menselijke consumptie was hij dus zeker niet bedoeld, want het eten van de giftige plant zou mogelijk lepra kunnen veroorzaken. Van 1748 tot 1772 was er in Frankrijk daarom een wet van kracht die het verbouwen van de aardappel verbood.
'Vooral oogst voor oktober'
Deze aardappelplanten worden voor de oogst doodgespoten waardoor er minder stikstof wordt opgenomen dan bij het langzaam afsterven van de plant zou gebeuren.
Als de geoogste producten na het rooien droog en afgekoeld zijn tot beneden de 10°C dek je deze af met vliesdoek. Vliesdoek biedt geen bescherming tegen vorst. Hiervoor kun je aanvullende afdekmaterialen aanschaffen. Let op, Agrifirm vliesdoek van 15,75x25m is niet geschikt om aardappelen mee af te dekken.
In de uitlopers zit namelijk het giftige stofje solanine, waarmee de aardappel beschermd wordt tegen schimmels en insecten. Maar geen nood, als je ze er goed afsnijdt is er niks aan de hand. Van dit stofje kun je overigens flink buikpijn, diarree of koorts krijgen.
De aardappel heeft flink wat reizen doorstaan. De aardappel komt oorspronkelijk niet uit Nederland, maar uit de Andes in Zuid-Amerika. Er wordt aangenomen dat er al zo'n 7.000 jaar geleden sprake was van aardappelteelt in de Andes. Op kleine bergperceeltjes telen mensen al eeuwen lang een verscheidenheid aan rassen.
Het Twentse woord voor aardappel is 'tuffel'.
Bewoners uit Letland (274 gram per dag) consumeren de meeste piepers, gevolgd door Polen (248 gram), Litouwen (234 gram) en Estland (188 gram). Italianen eten van alle EU-landen de minste aardappelen, gemiddeld 76 gram per dag.
Opperdoezer Ronde-aardappels zijn een ware delicatesse en uniek in haar soort: het is één van de zes Nederlandse producten met een beschermde oosprongsbenaming, wat betekent dat ze alleen zo mogen worden genoemd als ze daadwerkelijk uit Opperdoes (Noord-Holland) komen.
Waarom zijn die aardappelen zo goedkoop? Ten eerste is de vrije markt slechts een restmarkt: de meeste aardappelen worden onder contract geteeld voor een vaste afnameprijs. Dat geldt zowel voor friet als voor tafelaardappelen in de supermarkt. Slechts 10 à 20 procent wordt vrij verkocht.