Deeg laten rijzen is een belangrijke stap bij het bakken van brood en andere soorten gistdeeg. Het zorgt voor een luchtige textuur en volle smaak van je baksel.
Goed gerezen brood is de basis voor een luchtig, smaakvol en goed gebakken brood. Laat u uw deeg te kort rijzen, dan blijft uw brood compact en smakeloos. Laat u het deeg echter te lang staan voor u het in de oven schuift, dan kan het instorten of teveel luchtbellen bevatten.
Dek het gistdeeg af met een vochtige theedoek, bord of plasticfolie. Laat het gistdeeg 30 minuten rijzen op kamertemperatuur.
Respecteer dus de houdbaarheidsdatum. Bij droge gist kun je testen of hij nog bruikbaar is: doe een beetje gist in een maatbeker met lauw water en laat een kwartiertje staan. Zie je bubbeltjes, dan kun je de gist nog gebruiken. Is er geen beweging te zien, dan is de gist dood en moet je naar de winkel voor nieuwe.
Gist in tarwe- of speltdeeg gedijt het best bij 26°C - 28°C. Dat wil zeggen dat wanneer er rijstijden in een recept vermeld staan, er uitgegaan wordt van deze temperatuur.
Temperatuurrichtlijnen
Een universele temperatuur die goed werkt voor een breed scala aan broodsoorten is 27 °C. Als u van eenvoud houdt, stel de rijskast dan gewoon in op 27 °C en weet dat dit voor de meeste soorten brood prima werkt. Zuurdesem werkt bij een temperatuur tussen 21 en 30 °C .
Het beste laat je deeg rijzen in een licht ingevette kom, afgedekt met een vochtige theedoek of plasticfolie, op een warme en tochtvrije plek. Dit bevordert een gelijkmatige rijs en voorkomt dat het deeg uitdroogt.
Deze belletjes zorgen voor de luchtige gaatjes in de structuur van brood. Deze belletjes drukken het deeg omhoog ( rijzen) en wordt er alcohol gevormd. Tijdens het bakproces zal deze vervliegen en niet meer in het eindproduct voorkomen. Gist kan niet zonder suiker.
Als het deeg goed gerezen is, dan veert de indruk van uw vinger langzaam gedeeltelijk terug en laat het een lichte deuk achter. Dat is een duidelijk teken dat het deeg voldoende lucht heeft vastgehouden en dat het klaar is om gebakken te worden.
Rijzen op kamertemperatuur
De meest eenvoudige methode is rijzen op kamertemperatuur. Dek je deeg af met een vochtige theedoek of met plasticfolie. Zet het op een tochtvrije plek en laat het deeg ongeveer 1-2 uur rijzen totdat het in volume is verdubbeld.
Gangbaar gebruik van instant gist in brood is 1,4% van het meel/bloem gewicht. Dat is 7 gram instant gist op 500 gram bloem of meel. Is je gist vers dan gebruik je 4% van het bloemgewicht. Dat is in dit voorbeeld 20 gram.
3 Te lang rijzen
Je deeg te lang laten rijzen is nog een reden dat je brood kruimelig wordt. De textuur van een brood steunt op de juiste verhouding van gluten, zuurstof en waterdamp. Als het deeg te lang rijst, wordt de gist overactief en is de verhouding uit balans. Je brood valt dan in of wordt plat.
De temperatuur van de kamer kan gist ook nadelig beïnvloeden. De ideale temperatuur voor het rijzen van deeg ligt tussen de 21ºC en 32ºC. Wanneer de temperatuur hoger of lager is, zal de gist gaan sterven.
Hoe langer koekjesdeeg in de koelkast rust, hoe minder plakkerig het wordt en dat maakt het natuurlijk heel wat eenvoudiger om er mooie vormpjes uit te steken. Maak het deeg voor je koekjes gerust een dag op voorhand, dan kunnen ook alle smaken goed intrekken.
Mogelijk is het deeg niet lang genoeg gekneed. Het kneedproces zorgt voor een goede vorming van de gluten en maakt het deeg elastisch, waardoor de luchtbellen die door de gist worden geproduceerd, goed vastgehouden worden in het deeg.
Veelvoorkomende fouten bij het bakken met gist
Het water moet tussen de 38 en 43 graden Celsius zijn. Te veel of te weinig gist gebruiken: Te veel gist kan leiden tot een te sterke gistsmaak, terwijl te weinig gist kan resulteren in een deeg dat niet goed rijst.
Het tweede kneden wordt vaak 'terugslaan' genoemd. Voor broden dient het meestal om luchtbellen door het deeg te herverdelen voor een meer egale textuur. Een van de redenen dat je deze stap in sommige rustieke broden overslaat.
Droge gist, ook wel instant gist genaamd, is een natuurlijke en levende gist in gedroogde vorm. Het drogen van de gist is een uiterst delicaat proces. Droge gist heeft een vochtgehalte van maximum 5%, maar toch is droge gist na contact met water terug levensvatbaar.
Hoe kun je gistdeeg bewaren? Vers gistdeeg moet ongeveer 30 minuten rijzen in de koelkast. Als het deeg te lang rijst, zal het bij bakken plat worden. Het is dus gevaarlijk om gistdeeg in de koelkast te bewaren.
Wanneer een recept om verse gist vraagt, kun je gerust droge gist gebruiken. Deel de hoeveelheid verse gist door drie en je weet hoeveel droge gist je nodig hebt. Omgekeerd, wanneer het recept vraagt om droge gist, kun je ook verse gist gebruiken. Vermenigvuldig dan het gewicht van de droge gist met drie.
Bakpoeder is een chemisch middel dat aan het deeg wordt toegevoegd om het te laten rijzen. Het vervangt gist als rijsmiddel. Bakpoeder is een mengsel van natriumbicarbonaat en citroenzuur of wijnsteenpoeder.
,,Hoe langer het brood rijst, hoe meer smaak.'' Volgens Van den Broek laten sommige bakkers hun brood wel 48 uur rijzen. ,,Maar met twee uur rijzen kun je ook een lekker brood maken, hoor. Maar het is wel goed om de tijden te respecteren.'' Het brood laat je het beste rijzen in een tochtvrije, niet te koude plek.
Bij te lang kneden wordt het deeg te stug en kan het niet goed rijzen. Zorg dus dat je het deeg niet te kort, maar ook niet te lang kneedt. In 10 tot 15 minuten krijg je meestal een mooi gekneed deeg. Te veel bloem toevoegen tijdens het kneden.