Melk wordt doorgaans gepasteuriseerd. Hierbij worden grote hoeveelheden bacteriën die ziekten kunnen veroorzaken en zuivelproducten kunnen laten bederven, gedood. Na deze behandeling is melk tussen de twee en drie weken houdbaar.
Lang houdbare melk is gesteriliseerd: hij is 10 tot 20 minuten verhit bij zo'n 110 tot 120 graden. Daardoor ondergaan de eiwitten in de melk allerlei veranderingen, waardoor ook de smaak verandert. Deze melk is ongeopend maandenlang houdbaar.
Zure melkproducten zijn wat langer houdbaar dan bijvoorbeeld een pak melk. Het zuur remt namelijk de groei van bacteriën. Zure producten zijn wel gevoelig voor bederf door gisten en schimmels. Verder gelden dezelfde bewaaradviezen als bij melk.
Houdbare melk wordt behandeld met een Ultra Hoge Temperatuur (UHT) proces, waarbij het enkele seconden wordt verhit tot een temperatuur tussen 130 en 150°C. Dit proces laat bijna alle bacteriën verdwijnen, waardoor de melk een veel langere houdbaarheid heeft dan verse melk.
UHT: nadelen
UHT is een goede manier om melk veilig te maken voor consumptie, maar het heeft ook een nadeel: het tast de smaak van melk aan. Het wordt niet vies, wel een beetje vlak.
Zowel volle, halfvolle als magere melk staan in de lichtgroene zone van de voedingsdriehoek en passen dus in een gezonde voeding. Halfvolle melk krijgt in het algemeen de voorkeur. Hiermee krijg je minder (verzadigd) vet en calorieën binnen maar nog altijd voldoende eiwitten, vitaminen en mineralen.
Tussen de verschillende soorten melk zit qua voedingswaarde weinig verschil. De vitamines nemen bij de houdbare melk ietsje af. Verder is het vooral smaak. Houdbare melk smaakt namelijk iets zoeter en het is iets romiger.
“Meestal is houdbare magere of halfvolle melk goedkoper dan volle melk. Dat komt omdat producenten de melk eerst koken en ontromen. Daarna wordt de room er gedoseerd weer aan toegevoegd.
Zowel de kiemen zelf als de sporen van bacteriën zijn door het UHT-proces volledig vernietigd. Hierboven werd al beschreven, dat na verhitting van melk er gemakkelijk ongewenste bacteriën kunnen uitgroeien.
De halfvolle melk is ongekoeld lang houdbaar en bevat minder calorieën dan volle melk.
Kijk: een beetje vocht bovenop is normaal. Zie je schimmel, dan is het niet meer goed. Ruik: yoghurt hoort fris en lichtzuur te ruiken. Als het zuur of gek ruikt, beter niet meer eten.
Yoghurt is gezond, het staat ook in de Schijf van Vijf. De kans op darmkanker neemt met 15% af als je dagelijks 2 porties zuivel eet. En elke dag minimaal een half schaaltje yoghurt (60 gram) zorgt ook nog eens voor een lager risico op diabetes type 2. Het calcium in de zuivel is goed voor de gezondheid.
De lactose die van nature in melk zit, wordt in yoghurt grotendeels gefermenteerd. Hierdoor kan het dus zijn dat mensen met een lactose-intolerantie geen melk kunnen verdragen, maar wel yoghurt. Yoghurt bevat een vrij hoge concentratie van de eiwitten wei en caseïne.
Een derde variant is houdbare melk. Deze ligt ongekoeld in de supermarkt en gaat, zoals de naam al doet vermoeden, een tijdje mee in de voorraadkast. Houdbare melk wordt kort verhit tot een Ultra Hoge Temperatuur (UHT) tussen de 130 en 140°C. Door dit proces wordt de melk gesteriliseerd en worden álle bacteriën gedood.
Mensen die veel magere of halfvolle melk drinken hebben een iets hoger overlijdensrisico, vooral door hartfalen of colorectale kanker. Terwijl bij mensen die veel volle melk drinken juist cardiovasculaire aandoeningen en diverse soorten kanker vaker voorkwamen.
De 'ten minste houdbaar tot'-datum betekent een kwaliteitsgarantie. Als de melk over de datum is, wil het niet meteen zeggen dat het niet meer veilig is om te drinken. Wel kan het zijn dat de kwaliteit achteruit is gegaan. Dat kun je merken aan de kleur, geur en de smaak.
Wat is de aanbevolen hoeveelheid melk en melkproducten per dag? De Hoge Gezondheidsraad raadt volwassenen een inname aan tussen 250 en 500 ml melk of melkproducten per dag (bv. yoghurt, karnemelk, kaas); 250 ml melkequivalenten komt overeen met zo'n 250 g yoghurt, 100 g plattekaas of 25 tot 50 g harde kaas.
Er zijn mensen die hun melk graag vers van de koe, geit of een ander dier drinken. Soms om de smaak, soms om gezondheidsredenen. Het is niet overtuigend aangetoond dat rauwe melk gezonder is dan gepasteuriseerde of verhitte melk.
Dit komt doordat er in rauwe melk veel bacteriën kunnen zitten, zoals campylobacter en salmonella. Boeren mogen wel rauwe melk verkopen omdat ervan uit wordt gegaan dat de kopers de melk thuis koken vóór consumptie, dat doodt de bacteriën.
Neen. Het is niet dat er koolhydraten verdampen als je iets meer opwarmt. Let op: niet elke melk in de koeltoog is ook gesteriliseerd. Vaak is dat ook UHT, maar staat die daar omdat die dan verser lijkt én er zo ook een hogere prijs kan gevraagd worden.
Welke melk gebruikt een barista? Barista's gebruiken over het algemeen gepasteuriseerde volle melk. Wanneer de melk ongeveer 3,5 gram vet en eiwitten bevat, is de melk geschikt voor koffie.
De klontjes kunnen je speentje verstoppen, met alle gevolgen van dien. De oplossing: heet water* gebruiken (ca 80 graden), en rustig doorroeren. Kleine klontjes zijn nu niet erg. laat de melk minstens 5 min staan, en roer dan nog eens door, de kleine klontjes zullen dan oplossen.
Belangrijk aandachtspunt is dat niet alle havermelk even gezond is, want aan veel havermelk is extra suiker toegevoegd, zeker aan gearomatiseerde varianten met bijvoorbeeld vanille- of chocoladesmaak. De hoeveelheid suikers kan variëren van enkele grammen tot meer dan 10 gram per glas.
Volle melk is de meest onbewerkte melksoort van de drie. Volle melk bevat van nature ongeveer 3,5 % vet. De vetten in melk zorgen waarschijnlijk voor een stabielere bloedsuikerspiegel door de opname van suiker te vertragen. In dit opzicht kan volle melk de beste optie zijn.
Houdbare melk wordt echter op ultra hogere temperatuur (UHT) verhit, om het langer te kunnen bewaren, maar hierdoor treden er ook chemische veranderingen op, de melksuikers karameliseren, en dat geeft die vreemde weeïge smaak aan houdbare melk.