,,Het meeste brood moet twee keer rijzen. Eerst na het kneden en de tweede keer na het vormen.'' Volgens hem is dit essentieel voor de structuur en de smaak van het brood. ,,Hoe langer het brood rijst, hoe meer smaak.'' Volgens Van den Broek laten sommige bakkers hun brood wel 48 uur rijzen.
Hoe lang moet brood rijzen? Op deze vraag is geen eenduidig antwoord te geven. Een goede rijstijd van brooddeeg is tenslotte afhankelijk van diverse factoren. Denk aan het meel of de bloem die u gebruikt, de gist of desem, de omgevingstemperatuur en de hydratatie van het deeg.
Het meerdere keren rijzen helpt de smaakontwikkeling en maakt het brood makkelijker te verteren. Sommige deegsoorten moeten zelfs meer dan twee keer rijzen en een nacht rijzen is een must voor baksels zoals panettone bijvoorbeeld.
3 Te lang rijzen
Je deeg te lang laten rijzen is nog een reden dat je brood kruimelig wordt. De textuur van een brood steunt op de juiste verhouding van gluten, zuurstof en waterdamp. Als het deeg te lang rijst, wordt de gist overactief en is de verhouding uit balans. Je brood valt dan in of wordt plat.
Als het deeg goed gerezen is, dan veert de indruk van uw vinger langzaam gedeeltelijk terug en laat het een lichte deuk achter. Dat is een duidelijk teken dat het deeg voldoende lucht heeft vastgehouden en dat het klaar is om gebakken te worden.
De rijstijd van brooddeeg varieert afhankelijk van de samenstelling van het deeg (hoeveelheid voordeeg, bloemkeuze en vochtgehalte) en de temperatuur waarbij het wordt gerezen. Het deeg moet over het algemeen ongeveer 1 tot 4 uur rijzen op een warme temperatuur, of een nacht (of langer) op een koude koelkasttemperatuur .
Kijk: je deeg zou ongeveer twee keer zo groot moeten zijn als toen je ermee begon . Als het in een kom ligt die bedekt is met plasticfolie, gebruik dan een stift om de omtrek van het deeg op het plastic te tekenen. Het deeg is klaar met rijzen als het ongeveer twee keer zo groot is als die streep.
Het gaat er meer om ervoor te zorgen dat het veilig is om te bakken. Deeg dat te lang gerezen is, wordt slordig om mee te werken en behoudt zijn vorm niet zo goed, waardoor het brood compacter wordt . Het is heerlijk en waarschijnlijk vooral voedzaam. Deeg zou heel lang moeten liggen om "onveilig" te worden...
De rol van hydratatie bij het bakken van luchtig brood
Wilt u een luchtig brood, dan raden wij u een gemiddelde hydratatie (60–70%) aan: bij een hoeveelheid van 1000 gram bloem kiest u dus voor 600/700 gram water. Daarmee krijgt u een goed verwerkbaar deeg en brood met een mooie, open kruim.
Rusten en rijzen
Laat het deeg rijzen tot het in volume is verdubbeld. De tijdsduur is afhankelijk van de temperatuur. Bij kamertemperatuur duurt het ongeveer 2 uur. In de koelkast kun je het een nacht laten rijzen.
Als je deeg aan de buitenkant uitdroogt of verkorst en hard wordt, kan het niet meer goed 'groeien'. Zorg er dus voor dat het deeg mooi vochtig blijft. Daarom staat in recepten altijd dat je het deeg moet afdekken. Vaak staat er 'met een vochtige keukenhanddoek'.
Elk mislukt brood biedt u een kans om te leren en vaak is een ingezakt brood na het bakken nog prima te gebruiken in andere gerechten. Snijd het in blokjes en maak er knapperige croutons van voor in de soep, gebruik het voor wentelteefjes of maak er huisgemaakt paneermeel van.
Je kan er vanalles voor gebruiken, denk aan een vergiet, broodmandje, een kleine kom of schaal. Hierin leg je dan een schone theedoek die je bebloemd met glutenvrij meel of roggebloem. Daarmee voorkom je dat je deeg aan de theedoek blijft plakken.
Stap 6: Tweede rijs
Dit duurt meestal 30 minuten tot een uur, afhankelijk van de grootte van het deeg en de temperatuur. Let op: Het deeg moet bijna in omvang verdubbelen. Druk zachtjes met je vinger op het deeg; als de indruk langzaam terugveert, is het klaar om te bakken.
Laat uw brood altijd volledig afkoelen na het bakken. Bewaar het daarna op een koele, droge plek. Leg het niet in de koelkast, want daarin droogt uw brood sneller uit. Kies voor een ademende verpakking, zoals een linnen zak, een katoenen theedoek of een houten broodtrommel.
Te weinig gist resulteert in een compact brood, terwijl te veel gist het brood een onaangename smaak kan geven. Verse gist kan een subtielere smaak geven dan droge gist, maar beiden werken goed als ze juist worden gedoseerd.
Meng alles losjes door elkaar en zet 8 uur afgedekt weg in de koelkast van maximaal 7°C. Laat daarna nog 3 uur op kamertemperatuur komen in de kom en behandel het deeg verder volgens bovenstaand schema. Je zult een heerlijk luchtig brood met grote gaten gaan bakken!
Je kan bij elk brooddeeg controleren of het goed genoeg afgekneed is door een klein stukje deeg te nemen en er een dun vliesje van te trekken. Scheurt het vliesje snel? Dan moet je langer doorkneden. Veel bakplezier!
Oorzaak: Als het deeg te lang rijst, kunnen de gluten te veel opgerekt worden en verzwakt raken. Hierdoor kan het deeg niet meer voldoende gas vasthouden, en zal het inzakken zodra het de oven in gaat of kort na het bakken. Oplossing: Laat het deeg niet te lang rijzen.
Plakkerig deeg krijg je meestal door een verkeerde verhouding tussen natte en droge ingrediënten. Gebruik je te veel natte ingrediënten, dan wordt je deeg plakkerig en klef. Te weinig bloem heeft hetzelfde effect. Ook de temperatuur van je ingrediënten heeft effect op je deeg.
Azijn, vooral appelciderazijn of witte azijn, kan helpen de broodstructuur te verbeteren. Het beïnvloedt de werking van het bakpoeder, bakingsoda of gist, waardoor het deeg beter rijst en een luchtiger textuur krijgt.
Boter in brood
Het zorgt niet alleen voor smaak en binding, maar ook voor malsheid. Gebruik je te weinig boter, dan wordt het brood droog en taai. Gebruik je te veel boter, dan wordt het juist vast en zwaar, met een zachte en vochtige korst.
Deze luchtbelletjes worden groter tijdens het bakken van het brood. Tijdens het bakken verdampt het water uit het deeg, deze waterdamp komt terecht in de kleine luchtbelletjes die gevormd zijn door het gist. De luchtbelletjes blazen hierdoor als het ware op, en zo ontstaat er een lekkere luchtige boterham.