Allereerst het verschil tussen penen en wortelen: over het algemeen wordt met een peen de wortel met loof bedoeld en met een wortel alleen het gedeelte dat onder de grond groeit.
Wortel is een groente. Bospeentjes zijn lange slanke wortelen, die worden verkocht in bossen met het loof er nog aan. Als ze gewassen en zonder loof verkocht worden, heet het waspeen. Winterpeen of winterwortel is een grote wortel.
De voedingswaarde van wortels en penen
Qua voedingswaarde zijn er geen verschillen tussen wat we wortel of peen noemen – ze zijn allebei supervoedzaam! Ze zitten boordevol: Bètacaroteen (wordt in het lichaam omgezet naar vitamine A) Vezels voor een gezonde spijsvertering.
Qua smaak verschillen de wortels weinig. De witte en gele wortel zijn iets zachter van smaak en de paarse wortel is iets pittiger. Naast deze kleurige oerpenen (ja zo worden ze echt genoemd!), kun je deze soorten bij de groenteboer vinden: Bospeen: de bospeen heeft zijn naam te danken aan het bosje groene wortelloof.
De winterpeen is een grote, vlezige wortel met een feloranje kleur. De kern is iets lichter van tint. Winterwortels kun je een paar weken bewaren. Dat maakt ze ideaal om standaard in huis te hebben.
Wortelen zijn bekend om de hoge aanwezigheid van Bètacaroteen wat in het lichaam omgezet wordt naar vitamine A. Vitamine A is belangrijk bij de ontwikkeling van haarvaten en daarmee automatisch belangrijk voor de gezondheid van alle cellen. Daarnaast is het een bouwsteen van rodopsine (lichtgevoelige pigmenten).
Overwinterde wortelen zijn de slowfood van de natuur . Ze worden op het veld geteeld en in het vroege voorjaar geoogst, waardoor ze zoeter, voller en vol van smaak zijn, zoals alleen de tijd dat kan brengen.
In de wortelwereld zijn kleuren trendy, en met de variatie in kleuren, variëren ook de voedingsstoffen. Paarse wortels krijgen hun kleur door anthocyanen, die in verband worden gebracht met een gezonde darmflora, verbeterde cognitie en een betere hartgezondheid. Gele wortels bevatten luteïne, wat goed is voor het gezichtsvermogen en de gezondheid van de hersenen.
Wortels bevatten de stof bètacaroteen, waardoor ze bijdragen aan een gezonde teint. Om resultaat te boeken kun je het beste iedere dag een of twee wortels eten, of twee glazen wortelsap drinken.
Wortels kunnen bitter smaken als ze te vroeg worden geoogst, omdat ze dan meer terpenoïden bevatten. Dit zijn stoffen die verantwoordelijk zijn voor de bittere smaak.
Wat je wel kan doen is genoeg negatief calorievoedsel aan je maaltijden toevoegen zodat er ook calorieën van andere voedingswaren op je bord verbrand worden. Een voorbeeld: wanneer je een rauwe wortel eet, zal je lichaam naast de 5 calorieën van de wortel ook calorieën van andere voedingswaren verbranden.
Onmisbaar voor de transit
Naast bètacaroteen zijn worteltjes rijk aan vezels, pectine en cellulose, drie elementen die de darmtransit in goede banen leiden. Bij een constipatieprobleem kiest u het best voor rauwe wortelen, tegen diarree eet u ze beter gekookt.
Eet je elke dag wortels, dan profiteer je automatisch van extra vezels. Dat is gunstig voor je darmen en kan obstipatie helpen voorkomen. Onderzoek van Wageningen University benadrukt dat voldoende vezels ook bijdraagt aan een gezonde darmflora, wat weer gunstig is voor je immuunsysteem.
'De naam 'winterpeen' komt voort uit het feit dat deze wortel gedurende de winter goed bewaard kan worden. Ze bewaarden vroeger winterpenen in een grote en diepe kuil in de grond. Op deze manier konden ze de winterwortels goed bewaren, in een vorstvrije plek. '
Wortelen met een dikkere schil (winterwortelen) kun je schillen, de kleinere wortels eet je maar beter met schil want anders blijft er weinig over. Als de blaadjes er nog aan zitten, gooi die dan niet weg, maar gebruik ze voor pesto's en salsa's.
De best smakende rassen waren Namur, Nerac en ras 55-300 van Rijk Zwaan. Van deze drie rassen staat het ras Namur al langer bekend om zijn goede smaak. De professionele smaaktest werd uitgevoerd door een expert panel van vijf getrainde proevers van PPO Glastuinbouw (tabel 5).
Wortelen
Rauwe wortelen zijn gezond, gekookte wortelen zijn nog gezonder! Gekookte wortelen bevatten namelijk meer bèta-caroteen dan rauwe wortelen. Dat is een sterk antioxidant dat zich in je darmen omzet in vitamine A.
Een overschot aan bètacaroteen maakt in onze huid een oranje tint los – net als die van wortels. Je kan dus daadwerkelijk een beetje oranje worden door wortels te eten. Om een kleurverschil te merken moet je wél flink veel bètacaroteen binnenkrijgen.
Een yoghurtje, fruit, gezonde nootjes, een wortel of een rijstkoek? Het kan absoluut geen kwaad om 's avonds (na de maaltijd) nog gezonde tussendoortjes te eten.
Ze helpen je hart .
Het kalium in wortels kan ook helpen je bloeddruk onder controle te houden. Rode wortels bevatten ook lycopeen, wat helpt bij het voorkomen van hart- en vaatziekten.
Bètacaroteen is de bioactieve stof die wortels hun oranje kleur geeft. Studies met mensen en muizen tonen aan dat de omzetting van bètacaroteen in vitamine A het 'slechte' cholesterol in het bloed verlaagt .
Koel ze zo snel mogelijk af (spoel ze met koud water of ijswater) en vries ze dan in kleine porties in. Je kunt je wortels ook schoongemaakt en in stukjes rauw invriezen, op voorwaarde dat je ze daarna ingevroren in de kookpot doet en meteen klaarmaakt. Als je ze eerst laat ontdooien, gaan ze bederven.
Hoe herken ik bederf? De wortels zijn verkleurd, beschimmeld of troebel. Bederf herken je snel door goed te kijken, ruiken of proeven. Bewaartip voor dit product Doe de wortels over in afsluitbaar bakje als je het blik of de pot hebt geopend.
Zonder loof kun je wortel in een gesloten, geperforeerde zak 1-2 weken bewaren. Alleen wortel die in reepjes of plakjes is gesneden kun je invriezen. Blancheer de wortel dan wel vooraf 2 minuten. In een goed gesloten zakje is de wortel dan tot 12 maanden houdbaar bij minimaal -18°C.