De soja die we in Nederland gebruiken, komt vooral uit Zuid-Amerika. Daar zorgt de teelt voor allerlei problemen: er wordt bos voor gekapt, de bodem raakt uitgeput en het water wordt vervuild door bestrijdingsmiddelen en kunstmest. De meeste soja wordt verwerkt in veevoer.
Ongefermenteerde soja bevat, fytinezuur, net als veel ander peulvruchten en ook granen. Dit antinutriënt kan zich binden aan mineralen als zink, ijzer, calcium en magnesium, waardoor deze niet langer beschikbaar zijn voor het lichaam.
De potentiële oestrogene effecten van soja vormen een bron van zorg voor mensen met hormoongevoelige vormen van kanker, zoals borstkanker . De zorg is dat zelfs zwakke fyto-oestrogenen in soja de groei of terugkeer van kanker kunnen bevorderen.
De Nederlandse zuivelsector gebruikt sinds 2015 uitsluitend 100% verantwoord gecertificeerde soja in het veevoer voor de Nederlandse melkkoe, waarvoor geen ontbossing plaatsvindt. Naar 2025 toe werkt de Nederlandse zui- velsector aan een grondgebonden melk- veehouderij.
De werkzame stofjes in soja, de zogenaamde “isoflavonen”, of “fyto-oestrogenen” lijken wat op de vrouwelijke hormonen die tijdens de overgang belangrijk zijn. Ze hebben dezelfde chemische structuur en binden zich ook aan oestrogeenreceptoren in het lichaam. Zo helpen ze de hormoonhuishouding in balans te houden.
Soja en isoflavonen. Soja bevat isoflavonen, stoffen die erg lijken op het hormoon oestrogeen dat het lichaam zelf maakt. Isoflavonen worden ook wel plantaardige oestrogenen of fyto-oestrogenen genoemd. Deze fyto-oestrogenen kunnen invloed hebben op vormen van kanker die gevoelig zijn voor hormonen, zoals borstkanker.
Nadelen van soja
Niet alleen de oorsprong van de soja, maar ook de industriële verwerking ervan heeft zijn impact op het milieu. Zo blijkt uit tal van studies dat een kilogram sojabonen zo'n 0,6 kg CO2-equivalenten uitstoot, terwijl bij de productie van een kilogram tofu in totaal 0,7 kg CO2 vrijkomt.
Bijna 80 procent van alle soja die verbouwd wordt, is genetisch gemodificeerd (GMO-soja) (6). Als er genetisch gemodificeerd soja is gebruikt in een voedingsmiddel moet dat vermeld staan op de verpakking, dat is wettelijk vastgelegd.
Volgens een onderzoek van de Consumentenbond lijkt sojamelk qua voedingswaarden het meest op koemelk. Het bevat evenveel eiwitten en energie als 'normale' melk. Alleen als er aan sojamelk calcium, vitamine B12 en vitamine D wordt toegevoegd, biedt het enigszins vergelijkbare vitaminen.
Veel voorkomende klachten bij een soja-allergie
Angioedeem kan zich over het hele lichaam optreden, waarbij vooral plaatselijke vochtophopingen in het gezicht te zien zijn: vooral onder de ogen, op de lippen en in wangen (wangzakken). In het keelgebied kan levensbedreigend glottisoedeem ontstaan.
Bij sommige mensen kunnen sojaproducten een opgeblazen gevoel of darmklachten veroorzaken. Vaak ligt een onderliggend darmprobleem of een onevenwichtige darmflora aan de basis. Ongeveer driekwart van de soja wereldwijd wordt geproduceerd als veevoer.
Veel vleesvervangers hebben sojabonen als belangrijkste grondstof. Daar zitten hoogwaardige eiwitten, ijzer en vitamine B1 in, en dat maakt soja een goed alternatief voor vlees. Ook qua textuur komt soja – vooral in combinatie met tarwegluten – behoorlijk dicht bij echt vlees in de buurt.
Soja yoghurt gezonder dan het origineel
Ga voor soja. In een bakje sojayoghurt zit niet alleen het meeste eiwit. Er zit ook weinig ongezond verzadigd vet in. En het bevat meestal geen suiker.
In vergelijking met andere peulvruchten bevat soja meer (onverzadigd) vet, meer eiwitten en minder koolhydraten. Het lage koolhydraatgehalte kan voordelig zijn voor mensen met diabetes. Ook de aanwezige isoflavonen hebben een positief effect voor diabeten want ze verminderen de insuline-resistentie.
Wat is genetische modificatie? Genetische modificatie is een techniek om de eigenschappen van een plant, dier of micro-organisme aan te passen door een stukje DNA van het ene organisme over te brengen naar een ander organisme.
Langdurige blootstelling aan oestrogeen zou kunnen leiden tot borstkanker en daarom wordt inname van soja-supplementen bij hormoongevoelige borstkanker in elk geval afgeraden. Maar bij niet-hormoongevoelige borstkanker zou het consumeren van enkele sojaproducten per dag juist gunstig zijn.
Wanneer de soja in (de ketens van) onze eigen merkproducten afkomstig is uit hoog-risico gebied (Zuid-Amerika) gebruiken we uitsluitend soja die is gecertificeerd volgens een standaard die is gebenchmarkt aan de FEFAC Soy Sourcing Guidelines en die voldoet aan criterium 34 ('geen conversie').
De energiesector is veruit de grootste bron van CO2-uitstoot wereldwijd. Het verbranden van fossiele brandstoffen zoals steenkool, olie en aardgas voor de opwekking van elektriciteit is een van de belangrijkste oorzaken van deze uitstoot.
Voor de productie van 1 kg vlees is 7 kg soja nodig. Het is dus veel efficiënter om deze soja direct te verwerken in vleesvervangers. Maar 6% van de wereldwijd verbouwde soja wordt direct omgezet in de vorm van sojamelk of vleesvervangers.
Langdurig gebruik maken van zware anticonceptiepil op jonge leeftijd en/of langdurig hormoonpreparaten slikken tegen overgangsklachten. Een minder gezonde levensstijl hebben. Denk bijvoorbeeld aan te weinig bewegen, te veel alcohol drinken, roken of overgewicht hebben.
Roken en meeroken vormen het grootste risico op kanker. Tabaksproducten en de rook ervan bevatten stoffen die het DNA in lichaamscellen kunnen beschadigen. Beschadigd DNA kan ertoe leiden dat een cel ontspoort en dat kanker ontstaat.
Soja bevat fyto-oestrogenen, stoffen die de hormonale balans positief kunnen beïnvloeden. Dit kan gunstig zijn voor huidveroudering en het behouden van elasticiteit. Maar voor mensen met een gevoeligheid voor soja of hormonale schommelingen kan het juist nadelige effecten hebben, zoals irritaties of onzuiverheden.