In Overijsselse sagen zijn witte wieven feeën die verschijnen als witte nevels op heide en moerasgronden. Ze verleiden mensen ze te volgen, met als resultaat dat deze mensen voor altijd verdwijnen. Dit kan een (door de eeuwen heen) verzachte versie zijn van het thema van witte wieven als aankondigers van de dood.
Volgens oud volksgeloof verschenen bij het invallen van de duisternis op de Lochemse Berg – en elders in Oost-Nederland – Witte Wieven. Dat waren vrouwelijke geestverschijningen, die bemoeizucht ongenadig afstraften. Dit is hun verhaal, zoals verteld door bakker Postel in Zwiep.
Demonische wezens of spookverschijningen (zie: Spokerij) die overal in Drenthe 's nachts op bepaalde plekken lopen, dansen of zweven. Ze werden op verschillende plaatsen gezien, maar meestal bij hunebedden of bij grafheuvels.
De witte wieven zouden wonen in grafheuvels en worden verschillende gedaanten toegekend, zoals geestwezens, feeën of heksen. Door sommigen werden ze gezien als wijze vrouwen die bescherming boden tegen ziekte en voor voorspoed zorgden bij bevallingen, anderen beschouwden ze als kwaadaardige demonen.
Ze leefden in grafheuvels of koepels, zoals de Wittewievenkoele bij Lochem, en men dacht dat ze de macht hadden om mensen te misleiden, vooral mannen die hen 's nachts in de bossen tegenkwamen. Volgens de legende kon je de Witte Wieven beter niet lastigvallen, want wie hen verstoorde, kon hun wraak verwachten.
De buurt is genoemd naar het klooster van zusters die leefden volgens de regel van de heilige Norbertus. Bij dit klooster ging het waarschijnlijk formeel niet om Norbertinessen maar het onderscheid was niet groot. Het klooster werd ook wel het Wittevrouwenklooster genoemd naar de kleur van het habijt van de nonnen.
Wit of witty
Germaanse sagen en legenden spreken al over Witte Wieven. En niet alleen in Zwiep, maar ook elders in noordoost Nederland. En zelfs in andere landen met een Indo-Germaanse oorsprong. Ze zouden hun woonplaats vinden in grafheuvels of hunebedden, maar ook in kuilen of moerassen.
Entgen Luijten was de laatste heks die vervolgd werd op het gebied van het huidige Nederland in 1674. Ze werd beschuldigd van het veroorzaken van de dood van vee en ziektes van haar buren. En vervolgens gearresteerd en berecht.
Om te bewijzen dat iemand een heks was, waren verschillende proeven bedacht. De meest gebruikte proef was de waterproef waarbij de verdachte met handen en voeten aan elkaar gebonden in het water werd gegooid. Als ze bleef drijven was ze te licht en dus een heks.
De gewone mensen gingen heksen ervan beschuldigen kwaad te doen door middel van zwarte magie (witte magie is positief, zwarte magie is bedoeld om iemand schade toe te brengen) Dat betekende dat ze met magie andere mensen ziek maakten of zelfs doodden. De heks werd een zondebok voor alle ellende.
"De naam Drenthe komt voor het eerst voor in de mistige middeleeuwen. Ergens in de tweede eeuw duikt voor het eerst de naam Tubantia op, dat slaat op Twente.
Inmiddels zijn wolven ook in Drenthe gevestigd. In het voorjaar van 2022 kreeg een wolvenpaar in de regio Zuidwest-Drenthe en Zuidoost-Fryslân minstens drie welpen. Dit betekent dat in dit gebied voor het eerst een roedel ontstaan is. Ondertussen telt Drenthe vier roedels.
De Witte Wieven komen tevoorschijn uit een ketel en saboteren de installaties. Ze zingen: U was gewaarschuwd, ongehoorzamen. Wij Witte Wieven waken over het goud, en saboteren uw afdaling.
Een typisch Nederlands sprookje bestaat niet. Toch is er een volksverhaal dat in elk geval zijn kerngebied in Nederland schijnt te hebben gehad. Dat is het sprookje van de Appelvangproef. Het verhaal gaat er om dat een toegeworpen appel verraadt of iemand een man of een vrouw is.
Witte heksen geloven dat ze zichzelf en anderen ge- luk kunnen brengen door zich op de natuurkrachten af te stemmen. Zo kunnen ze levensdoelen vervullen en liefde, gezondheid, succes en vreugde aantrekken. Mensen die aan witte hekserij doen, zijn ervan overtuigd dat er in ieder van ons magie schuilt.
Lonneker. In Twente zijn meerdere plekken waar in het verleden Witte Wieven zijn waargenomen, maar met name het buitengebied van het kerkdorp Lonneker kent een rijke geschiedenis waarin geregeld Witte Wieven voorkwamen.
Jong is de betekenis wicca: iemand die werkt met magische natuurkrachten. In die betekenis heeft heks geen ongunstige betekenis en is het woord eveneens genderneutraal. Heks is gender- of seksespecifiek wanneer het wordt gebruikt als scheldwoord voor een (gemene of kwaadaardige) vrouw.
De processen
Een manier om te bepalen of iemand schuldig was aan hekserij, was door zijn linkerduim aan zijn rechterteen te binden en hem vervolgens in het water te gooien, zoals de gracht van Oxford Castle & Prison. Als hij bleef drijven, was hij schuldig. Als hij niet bleef drijven, was hij onschuldig.
De middeleeuwen staan bekend als een duistere tijd vol ziekte, dood, verderf en viezigheid. Mensen gooiden hun afval gewoon op straat, tandenborstels en zeep waren non-existent, en wie de puberteit haalde was een uitzondering.
Een warlock is het mannelijk equivalent van een heks. In de Schotse hekserij was warlock een synoniem voor tovenaar. In de Amerikaanse televisieserie Charmed komen warlocks voor, voorgesteld als behorend tot een fictief kwaadaardig ras.
Susan Smit is de bekendste heks van Nederland. Toen Smit zichzelf in 2001 tot heks bestempelde, en ook haar eerste autobiografie zo doopte, was ze de New Kid in Town. Talkshows, kranten en tijdschriften hingen aan haar lippen. Maar ze kreeg ook doodsbedreigingen en moest worden beveiligd.
Roermond: grootste heksenproces
In 1613 vond te Roermond een van de grootste heksenprocessen plaats van de Nederlanden. Tientallen vermeende heksen werden in korte tijd gearresteerd en vermoord. Ze werden beschuldigd van het veroorzaken van misoogsten, ziektes en sterfgevallen in de regio.
In Overijsselse sagen zijn witte wieven feeën die verschijnen als witte nevels op heide en moerasgronden. Ze verleiden mensen ze te volgen, met als resultaat dat deze mensen voor altijd verdwijnen. Dit kan een (door de eeuwen heen) verzachte versie zijn van het thema van witte wieven als aankondigers van de dood.
Koolhoven presenteert: Witte wieven gemist? Terugkijken doe je op NPO3.nl.