Op het 80 centimeter dikke ijs van het IJsselmeer werd op woensdag 20 februari 1963 een wel heel ongebruikelijke rally gehouden. De ijsclubs van Wervershoof, Hindeloopen, Stavoren en Workum organiseerden die dag een unieke autotocht over het ijs, de eerste in de geschiedenis.
De winter van 1963 was de koudste van de twintigste eeuw. Op veel plaatsen vroor het bijna drie maanden achtereen elke dag. Over de drie wintermaanden december 1962 en januari en februari 1963 had De Bilt een gemiddelde temperatuur van -3,1 graden (+2,6 graden is normaal).
De winter van 1963 was de strengste van de twintigste eeuw. De Noordzee raakte deels bevroren, auto's reden over het IJsselmeer en bij -20°C vond de koudste Elfstedentocht ooit plaats.
De dikte van het ijs in Scandinavië bedroeg vermoedelijk meer dan 3000 meter. Hele bergen waren in het ijs ingepakt. Bij ons in Nederland had het ijs nog een dikte van enkele honderden meters.
De winter van 1963 - de koudste in meer dan 200 jaar
Met temperaturen zo laag dat de zee hier en daar bevroor, was 1963 een van de koudste winters ooit gemeten. Met sneeuwstormen, sneeuwduinen, ijsblokken en temperaturen lager dan -20 °C was het kouder dan de winter van 1947 en de koudste sinds 1740.
Recordkoude februari van 1956. Van alle maanden van de twintigste eeuw was februari 1956 de koudste. Dat jaar begon een van de ergste koudegolven die ons land ooit heeft getroffen. De recordkoude winter van 1956 is een opmerkelijke.
Etmaalgemiddelde temperatuur 1964
De laagste gemiddelde temperatuur was -7.6 °C op 28 december 1964 en de hoogste gemiddelde temperatuur was 23.7 °C op 18 juli 1964.
Nog nooit eerder sinds het begin van de metingen telde De Bilt zoveel tropische dagen achter elkaar. Het record stamde uit 1975 en 1941, beide jaren telden 6 tropische dagen op rij. In het zuiden werd in de zomer van 1976 maar liefst vijftien opeenvolgende dagen meer dan 30 graden gemeten.
Januari was "opnieuw een verrassende maand", concludeert Samantha Burgess van de Europese klimaatdienst Copernicus. Uit cijfers van die dienst blijkt donderdag dat januari 2025 een stuk warmer was dan het vorige record, uit 2024.
Gemiddeld lag de temperatuur in de Kleine IJstijd in ons land zo'n 1 tot 2 graden onder de temperaturen van tegenwoordig. In de Grote IJstijden lag de jaargemiddelde temperatuur in West-Europa zo'n 10 graden lager dan nu. Daarna trad een stijging van de temperatuur op, vooral in de tweede helft van de twintigste eeuw.
De laagste temperatuur ooit in Nederland werd gemeten op 27 januari 1942. In Winterswijk was het toen -27,4 °C.
De hel van '63
De Elfstedentocht van 1963 was extreem koud en de weersomstandigheden waren zo slecht dat deelname mogelijk mensenlevens zou kosten. Het vroor wel 18 graden. Toch vertrokken er bijna 10.000 personen, maar slechts 127 bereikten de finish. Uiteindelijk zijn er geen doden gevallen.
Zo werd er in de winter van 1963 geschaatst op de Schelde bij Sint-Amands. De plaatjes die dat opleverde, lijken wel geschilderd door Pieter Bruegel. Nog tijdens deze winter trokken duizenden Belgen naar de kust, om er getuige te zijn van een bizar maar fascinerend schouwspel. De bevroren Noordzee.
Onbetwist de heetste plek op onze aardbol is de Dasht-e Lut woestijn in Iran. Hier werd ooit een record temperatuur gemeten van 70,7°C.
Pas op 23 januari 1963 gebeurde wat niemand ooit voor mogelijk hield. De zee vroor compleet dicht. Er was geen eb en er was geen vloed, er was geen branding en er waren geen vogels. De roerloze bevroren zee had iets spookachtigs wat werd versterkt door het afwezig zijn van het geluid van de altijd aanwezige branding.
De Bilt minimum -16,2 graden/maximum -9,6 graden. Ergste kou kwam na de tocht met -24,8 graden in De Bilt op 27 januari. Zware tocht door slecht ijs, strenge vorst en harde wind. Slechts 15% haalt de finish.
De gemiddeld koudste maand is op de meeste plaatsen januari, de warmste maand juli.
Februari telde in De Bilt elf vorstdagen (dagen waarop de minimumtemperatuur onder het vriespunt ligt) en dat komt ongeveer overeen met de klimatologie (11,6 vorstdagen). Het aantal vorstdagen liep uiteen van 5 in Vlissingen tot 17 in Eelde.
Dat was op 25 juli 2019 in het Brabantse Gilze-Rijen.
Rond het jaar 1000 nemen de bevolkingsaantallen weer toe. Grote stukken bossen worden gekapt, voor de bouw van huizen, of om plaats te maken voor akkers en weilanden. Er zijn hierdoor steeds minder grote aaneengesloten stukken natuur. We gaan naar een Nederland waar de mens de boventoon voert, en natuur de ondertoon.
De zomer van 2025 staat op de vierde plaats van warmste zomers ooit gemeten, met een gemiddelde temperatuur van 18,5 graden in De Bilt. Dat meldt ANP. De meteorologische zomer was volgens Weeronline uitzonderlijk warm, droog en zonnig - een trend die experts direct koppelen aan de klimaatcrisis.
Babyboomers: geboren tussen 1941-1955. Generatie X: geboren tussen 1956-1970. De Xennial: geboren tussen 1971-1985. Generatie Y (beter bekend als Millennials): geboren tussen 1986 – 2000.
Die toenemende broeikasgassen komen door het stijgende gebruik van fossiele brandstoffen en door de uitstoot van methaan door vee. De wereld is de laatste 130 jaar 1,1°C warmer geworden en het zeeniveau is met twintig centimeter gestegen door de opwarming en het smelten van de ijskappen.
Wereldrecord laagste temperatuur ooit gemeten
~−98°C, tijdens de winters van 2004 tot en met 2016 in de maanden juli en augustus, in het gebergte van Antarctica.