Tijdens het koelen droogt het koekjesdeeg geleidelijk uit. Dit resulteert in geconcentreerde smaken. Naast smaak, zal het suikergehalte zich ook concentreren waardoor de koekjes bruiner en knapperiger worden. Mocht je alvast vooruit willen werken met bakken: koekjesdeeg kun je 1 week in de koelkast bewaren.
Daarom is het belangrijk om je koekjesdeeg altijd even in de koelkast te laten rusten voor je er koekjes van maakt en ze in de oven schuift. Reken hiervoor minstens 30 minuten. Op die manier zullen je koekjes hun vorm veel beter behouden maar het komt ook de smaak van je koekjes ten goede!
Als je het koekjesdeeg goed luchtdicht verpakt in plasticfolie of een afgesloten plastic zakje, kun je het prima tot 3 dagen in de koelkast bewaren. Dat is onder andere enorm handig als je niet altijd lang in de keuken wilt staan, maar wel bijvoorbeeld visite iets lekkers wilt kunnen voorschotelen.
De koelkastmethode (langzaam rijzen)
Zet je afgedekte deeg in de koelkast. Laat het daar zo'n 8 tot 24 uur staan. Door de lage temperatuur rijst het deeg langzaam. Dit geeft meer smaak aan je brood.
Koekjesdeeg moet altijd een uur rusten in de koelkast, zodat de boter harder wordt en de koekjes niet uitlopen in de oven.
Laat je beslag even met rust!
Als je het beslag laat rusten, vormen zich meer glutenverbindingen en wordt je pannenkoek meer één geheel (steviger en elastischer) waardoor je ze makkelijker kunt bakken. Maar hoe lang moet je het beslag laten rusten? Minimaal een uur in de koelkast. 2,5 uur is nog beter.
Door je deeg in de koelkast te zetten, kunnen de vetten afkoelen. Hierdoor zetten de koekjes minder snel uit en behouden ze hun textuur. Als je de koelstap overslaat, is de kans groter dat je uiteindelijk zielige, platte koekjes krijgt in plaats van heerlijke, chewy koekjes . Koekjes gemaakt van gekoeld deeg zijn bovendien veel smaakvoller.
Bij mij ligt het meestal tussen de 12 en 14 uur. Het deeg rijst gewoon door in de koelkast. Soms verdubbelt het, een andere keer niet helemaal. In dat laatste geval kun je ervoor kiezen om het deeg buiten de koelkast nog even verder laten te rijzen tot het wel genoeg in volume is toegenomen.
Koekjesdeeg dat moet rusten in de koelkast kun je tot 3 dagen van tevoren maken en in de koelkast bewaren. In sommige gevallen worden de koekjes daar zelfs nog lekkerder van, zoals speculaas.
Je wafelbeslag een uurtje in de koelkast laten rusten, zorgt ervoor dat het een mooi homogeen beslag wordt. Net zoals bij pannenkoeken, zorgt het rusten er ook bij wafels voor dat de luchtbelletjes kunnen ontsnappen.
Voorbereiding van het koekjesdeeg
Nadat je het deeg hebt gemaakt, wikkel je het in plasticfolie en laat je het minstens een uur in de koelkast rusten. Dit helpt het deeg te verstevigen, waardoor het beter zijn vorm behoudt tijdens het bakken.
Wanneer je deeg plakkerig is, komt dit meestal doordat het deeg te nat is of doordat er teveel boter is gebruikt. Om het deeg wat minder plakkerig te maken, kun je extra bloem toevoegen.
Mensen vriezen deeg voordat ze het bakken om ervoor te zorgen dat de boter zo koud mogelijk is.
Voeg dan eens een klein beetje boter toe. Dit gaat het snelst door je handen in te vetten en het deeg door te kneden. Zo is het direct gelijkmatig verdeeld. Soms kun je ook een eetlepel melk toevoegen, doe dit alleen als het recept al melk bevat.
Kristalsuiker zorgt voor de knapperigste koekjes. Basterdsuiker maakt je koekjes juist wat zachter omdat er meer vocht in zit. Naast suiker kun je ook opletten op de soort bloem die je gebruikt. Tarwebloem zorgt voor een krokanter koekje en broodbloem maakt een koekje taaier.
Deeg over (ongebakken, gerezen of blindgebakken)? Verpak het ongebakken of gerezen deeg in vershoudfolie en bewaar het simpelweg extra maanden in de vriezer. Voor gerezen deeg geldt dat het bij een temperatuur warmer dan 7 °C weer opnieuw gaat rijzen.
Zodra je het deeg in de koelkast laat rusten, wordt de boter weer wat steviger, waardoor ook het deeg steviger wordt. Daardoor kun je het deeg makkelijker vormen en uitrollen en voorkom je dat het deeg tijdens het bakken gaat uitlopen.
Minstens 24 uur of langer geeft veruit het lekkerste resultaat, sommige pizzaiolo's laten hun deeg zelfs meerdere dagen staan bij een lage temperatuur (liefst koeling). Maar als je minder tijd hebt kies je dus een kortere rijstijd en de hoeveelheid gist die hierbij hoort.
In een luchtdicht afgesloten koektrommel kunnen koekjes zacht worden omdat het vocht niet weg kan. Je kunt ze eenvoudig weer knapperig krijgen door een stukje brood in de trommel te leggen. Wat ook goed helpt voor knapperige koekjes is een bakje rijst in de koektrommel zetten.
3 Te lang rijzen
Je deeg te lang laten rijzen is nog een reden dat je brood kruimelig wordt. De textuur van een brood steunt op de juiste verhouding van gluten, zuurstof en waterdamp. Als het deeg te lang rijst, wordt de gist overactief en is de verhouding uit balans. Je brood valt dan in of wordt plat.
Een deeg dat een te lange rijs heeft gehad kan in gaan zakken tijdens het bakken, ook kan het deeg extreem plakkerig worden waardoor het niet meer te bewerken is (dit noemen we ook wel overfermentatie). Gelukkig is een deeg dat voldoende gerezen is en klaar is om de oven in te gaan goed te herkennen.
Te koud of te warm
Onder de 4°C stopt de rijs helemaal. Laat je je deeg te warm rijzen (boven 32°C), dan gaat het rijzen veel te snel. Niet alleen moet je dan heel snel aan de bak, het gaat ook ten koste van de gluten- en de smaakontwikkeling. Boven de 45°C gaat gist in welk deeg dan ook dood.
Gluten, de eiwitten in bloem, hebben tijd nodig om zich te ontwikkelen en het vocht te absorberen. Wanneer u uw deeg laat rusten, wordt het elastischer en minder plakkerig. Dek het deeg daarom af met een vochtige doek of plastic folie en laat het minimaal 15-30 minuten rusten.
De truc is simpel: leg de latjes (van bijvoorbeeld elk 0,5 cm dik) naast je deeg. Rol het deeg uit tussen de latjes, terwijl je de deegroller aan beide kanten over de latjes laat lopen. Dan steek je de koekjes uit en voilà, al je koekjes zijn nu 0,5 cm dik en klaar om de oven in te gaan.
De meeste deegsoorten kun je 2 tot 3 maanden bewaren in de vriezer. Koekjesdeeg blijft vaak nog langer goed. Gebruik het liefst binnen die periode, dan blijft de smaak en structuur goed.